مشروط باشد به لحاظ استقبال وعدم آن در آن . بلى ، در جائى كه وظيفة أو عمل به ظن است اگر مفيد ظن باشد وأقوى از آن ممكن نباشد ، خوب است ، بلكه اگر مسلمى نماز كند به طرفي ، يا در حال تخلى رو به طرفي كند هم ثمر ندارد ، غاية الأمر ، فعل خودش محمول بر صحت مىشود ، والا اثبات قبله نمىكند . پس در باب قبله ، واجب است تحصيل عمل با امكان . وبا عدم آن بايد با اجتهاد ، عمل به ظن كند الأحرى فالأحرى ، بدون تفاوت ما بين افراد أسباب ظن . وأمور مذكوره ، موضوعيتى ندارد . بلى ، از أسباب ظن مىباشند نوعا . پس بعد از ملاحظه اينها وساير جهات به قدر الامكان اگر ظني حاصل شد عمل كند به آن . ( والله العالم ) سؤال 59 : در مكاني كه احتمال حبوب محترمه است مثل مزارع ومجرش ودكان خبازى ونحو اينها ، فحص لازم است ، يا نه ؟ وبا بودن قرآن در خلف مصلي صلاة چه حكم دارد ؟ جواب : وجوب احترام حبوب محترمه ، مثل گندم ، وجو ، وبرنج ، وهم چنين نان معلوم نيست ، بلكه هتك حرمت آن حرام است . ومجرد نماز كردن بر روى آن ، هتك حساب نمىشود . اگر چه در بعض اخبار است كه حضرت مىفرمايد : " لولا أنه من أصحابنا لعنته " 1 وممكن است كه مراد در صورت بي اعتنايى باشد . وأحوط ، ترك است مطلقا . وبودن قران در خلف مصلى به مجرده ، هتك محسوب نيست ، مگر آن كه از باب بي اعتنائى باشد . واما با فرض شك ، پس مانعى ندارد . سؤال 60 : نماز وغسل ووضو در مكان مغصوب ، يا آب مغصوب صحيح است ، يا نه ؟ وآيا عسر وحرج مجوز آن هست ، يا نه ؟ جواب : باطل است . وعسر وحرج مجوز وضو وغسل نيست ، بلكه تيمم مىكند واما نماز در مكان مغصوب اگر ترك آن مستلزم حرج باشد مثل آن كه محبوس باشد در مكان مغصوب كه بتواند بيرون رود ولكن حرج باشد ، يا آن كه در مكان غصبى سكنى داشته باشد كه

--> 1 . وسائل الشيعة ، ج 3 ، ص 471 ، روايت 7 ، باب 40 ، أبواب مكان المصلي وج 16 ، ص 506 ، اين گونه آمده است : لولا انى أرى انه من أصحابنا للعنته